สลากกินแบ่งรัฐบาลบนเทคโนโลยี ‘บล็อกเชน’

ผศ.ดร.รัฐกร พูลทรัพย์ผู้อำนวยการศูนย์คอมพิวเตอร์ คณะสถิติประยุกต์ 
สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (นิด้า)

ผมมีความตั้งใจจะเขียนบทความหลายครั้งแล้ว แต่ยังลังเลอยู่สักพักนึง เนื่องจากว่าหากเขียนไปแล้วอาจจะทำให้ประชาชนเข้าใจผิดว่าจะนำเอาเทคโนโลยีเข้ามาทำให้คนพิการ คนตาบอด คนด้อยโอกาส ไม่มีอาชีพ เรื่องที่จะเขียนคือ เรื่องของสลากกินแบ่งรัฐบาลแบบดิจิทัล จากความเข้าใจของผมเองตั้งแต่เด็ก ๆ อาชีพการขายสลากกินแบ่งรัฐบาลหรือลอตเตอรี่นั้นเป็นอาชีพที่สงวนไว้สำหรับผู้พิการ ตาบอด หรือผู้ด้อยโอกาสในการทำมาหากิน และเพื่อเป็นการส่งเสริมสร้างรายได้ให้กับกลุ่มบุคคลดังกล่าว ซึ่งก็นับได้ว่าเป็นแนวคิดที่ดีแล้ว ก็น่าจะสนับสนุนกันต่อไป 

แต่อย่างไรก็ตามในปัจจุบันการขายสลากกินแบ่งรัฐบาลนั้นคนปกติทั่วไปที่มีความสามารถในการทำงานด้านอื่น ๆ ก็มาขายสลากกินแบ่งรัฐบาลกันมากมายจนกลายเป็นแหล่งของผลประโยชน์ในกลุ่มของคนที่เป็นตัวแทนรับฉลากกินแบ่งรัฐบาลมาแจกจ่าย ซึ่งมีปัญหาเกิดขึ้นมากมายไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการจัดสรรโควต้าของการขายสลากกินแบ่งรัฐบาล ผลประโยชน์ต่าง ๆ ในการจัดสรรซึ่งผมไม่อาจจะรู้ได้ แต่ก็เคยได้ยินเรื่องนี้หลายครั้งหลายคราว รวมถึงการขายสลากกินแบ่งรัฐบาลเกินราคาให้กับผู้ซื้อจนกระทั่งรัฐบาลหลาย ๆ ยุคหลายสมัยก็มามีกฎหมายบังคับควบคุมไม่ให้มีการขายกันเกินราคาแต่ในที่นี้ก็รู้ ๆ กันอยู่ว่าไม่สามารถที่จะใช้ควบคุมได้จริง จนกระทั่งช่วงหนึ่งมีแนวคิดของท่านนายกรัฐมนตรีทักษิณ ชินวัตร มีแนวคิดในการปรับเปลี่ยนรูปแบบการขายสลากกินแบ่ง โดยให้ประชาชนสามารถที่จะทำผ่านระบบออนไลน์ได้เลย ซึ่งในที่สุดก็ตีความได้ว่าอาจจะเป็นการกระทำที่ผิดต่อกฎหมาย มีการเอาเงินรายได้มาใช้ในทางที่ดี แต่อาจจะไม่ถูกต้องตามกฏหมาย หรือมีเรื่องอื่น ๆ มากมายซับซ้อนซึ่งผมไม่อาจจะรู้ได้ จนกระทั่งข่าวล่าสุดนี้ว่ามีคดีผู้ถูกสลากกินแบ่งรัฐบาลรางวัลที่ 1 มูลค่าถึง 30 ล้านบาท แต่ก็ยังไม่สามารถที่จะยืนยันหาตัวตนของบุคคลที่เป็นเจ้าของได้ชัดเจนว่าเป็นของใคร เจ้าของผู้ถูกสลากกินแบ่งรัฐบาลรางวัลที่ 1 นั้นเป็นใคร ไม่มีใครแน่ใจ จนเป็นคดีความมาร่วมสามเดือนแล้วก็ยังหาข้อสรุปไม่ได้ 

ท่านผู้อ่านคิดเหมือนผมไหมครับว่าฉลากกินแบ่งรัฐบาลนั้น มีรูปแบบการพิมพ์เป็นกระดาษมาหลายสิบปีแล้ว มันก็ยังคงเป็นรูปแบบเดิมที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลง ถึงแม้ว่าปัจจุบันจะอยู่ในยุคดิจิทัลที่ประชาชนส่วนใหญ่ ใช้ Facebook และดูหนังผ่านทาง YouTube การขายสลากกินแบ่งรัฐบาลนั้นก็ยังอยู่ในรูปแบบเดิม ทุกท่านจะเห็นได้ว่าธุรกิจแบบดั้งเดิมในหลาย ๆ ด้านได้มีการปรับเปลี่ยนรูปแบบการดำเนินธุรกิจเป็นแบบอิเล็กทรอนิกส์กันเกือบหมดแล้ว ซึ่งรวมเรียกว่า Digital Transformation ไม่ว่าจะเป็นการขายหนังสือพิมพ์ นิตยสาร สื่อเพลง สื่อภาพยนต์ ก็ได้มีการเปลี่ยนรูปแบบไปเป็นดิจิทัลกันหมด เหลืออยู่อันหนึ่งที่ยังไม่มีใครกล้าปรับเปลี่ยน คือ สลากกินแบ่งรัฐบาลที่ยังคงเป็นรูปแบบเดิมคือสลากกินแบ่งรัฐบาลกระดาษ แต่ก็ไม่ได้น่าแปลกอะไรนะครับ ผมก็คิดว่ามันก็ดี เป็นเสมือนมรดกตกทอดทางวัฒนธรรมที่สืบทอดกันมานาน การที่ยังเห็นสลากกินแบ่งรัฐบาลวางขาย เร่ขาย ซึ่งเป็นเหมือนกับวัฒนธรรมอันหนึ่งของประเทศไทย ช่วงวันที่ 1 และ 16 ก็จะเห็นคนมามุงซื้อฉลากกินแบ่งรัฐบาลนั้นตามแผงขายแน่นไปหมด น่าจะเป็นภาพที่ชาวต่างชาติคงสงสัยว่าประชาชนเขามาทำอะไรกัน และหากมาดูสถิติจากภาพด้านล่างนี้จะเห็นได้ว่าช่วงวันดังกล่าว มีคนค้นหาเพื่อตรวจสอบรางวัลทางอินเทอร์เน็ตกันมากมาย และเป็นกราฟความนิยมที่น่าสนใจมาก ๆ ทีเดียว เพราะไม่เหมือนกราฟอื่น ๆ ที่ผมเห็นมา

รูปที่ 1: ผลการค้นหาคำว่า “หวย” จาก Google trends

หากลองนำมาเปรียบเทียบกับละครยอดนิยมในช่วงนี้เรื่องบุพเพสันนิวาส เป็นเส้นสีแดงก็จะพบรูปแบบทั่วไปของความนิยมของประชาชนมีขึ้นแล้วก็ตกลงหายไปในที่สุด แต่คำว่าหวยในประเทศไทยนี้มีความนิยมค้นหาตลอดการในช่วงวันที่ 1 และ 16

รูปที่ 2: ผลการค้นหาคำว่า “หวย” เทียบกับ “บุพเพสันนิวาส”จาก Google trends

กระผมก็ไม่มีวัตถุประสงค์ที่อยากที่จะทำให้สลากกินแบ่งรัฐบาลแบบกระดาษมันหายไปจากประเทศ แต่เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงในยุคดิจิทัล สามารถนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นได้ ซึ่งสามารถสร้างความสะดวกสบาย รวมทั้งการบริหารจัดการให้กับสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล เพื่อที่แบ่งเบาภารกิจต่าง ๆ และสามารถที่จะแจกจ่ายฉลากกินแบ่งได้อย่างยุติธรรมโปร่งใส ตรงไปตรงมา รวมถึงสามารถควบคุมราคาซื้อขายสลากกินแบ่งรัฐบาล การยืนยันว่าเป็นสลากกินแบ่งรัฐบาลของแท้ และยืนยันเจ้าของผู้ซื้อ ด้วยการออกสลากกินแบ่งรัฐบาลแบบดิจิทัลที่จะทำให้ผู้ซื้อและผู้ขายสลากกินแบ่งรัฐบาลสามารถซื้อขายผ่านบนโมบายแอปพลิเคชันได้อย่างสะดวกและง่ายได้

ในความเป็นจริงก่อนหน้านี้ก็มีแนวคิดมากมายที่จะทำสลากกินแบ่งรัฐบาลแบบดิจิทัล หากแต่ยังไม่มีเทคโนโลยีตัวใดที่เหมาะสม และสามารถสร้างความน่าเชื่อถือในการออกเลขฉลากกินแบ่งรัฐบาลแบบดิจิทัลได้ แต่ในปัจจุบันเทคโนโลยีบล็อกเชนซึ่งเป็นฐานข้อมูลแบบกระจายที่ไม่ต้องมีหน่วยงานกลาง รวมทั้งไม่มีผู้ใดสามารถที่จะเข้ามาแก้ไขข้อมูลในฐานข้อมูลดังกล่าวได้เลย อีกทั้งเทคโนโลยีบล็อกเชนยังสามารถใช้ยืนยันการออกเลขฉลากกินแบ่งรัฐบาลแบบดิจิทัลได้ ว่าเป็นของแท้แน่นอนไม่สามารถที่จะปลอมแปลงได้ อีกทั้งยังสามารถยืนยันตัวตนได้อย่างชัดเจนว่าใครเป็นเจ้าของสลากกินแบ่งอันนั้น ซึ่งได้ซื้อมาถูกต้องตามกระบวนการการขายสลากกินแบ่งรัฐบาลอย่างตรงไปตรงมา ตรวจสอบได้ นอกจากนี้ระบบดิจิทัลด้วยเทคโนโลยีบล็อกเชนยังสามารถเอื้ออำนวยให้กับผู้ขายสามารถขายสลากกินแบ่งรัฐบาลผ่านระบบดิจิทัลได้อย่างสะดวกง่ายดายโดยที่ไม่ต้องไปเดินเร่ขายตามสถานที่ต่าง ๆ ซึ่งจะมีค่าใช้จ่ายและสร้างความลำบากให้กับผู้ขาย สำหรับผู้ซื้อเองนั้นก็สามารถที่จะค้นหาเลขสลากกินแบ่งรัฐบาลที่ต้องการได้ผ่านบนโมบายแอปพลิเคชัน และสามารถสั่งซื้อได้ทันทีโดยจ่ายเงินให้กับผู้ขายผ่านระบบพร้อมเพย์

รูปที่ 3: สลากกินแบ่งรัฐบาลแบบดิจิทัลด้วยเทคโนโลยีบล็อกเชน

วิธีการในการนำเทคโนโลยีบล็อกเชนเข้ามาใช้ในการออกสลากกินแบ่งรัฐบาลนั้นไม่ได้ยุ่งยากอย่างที่ทุกท่านคิดเพียงแค่สร้างตัวเลขสลากกินแบ่งรัฐบาลขึ้นมาเหมือนเดิมแต่บันทึกลงไปในฐานข้อมูลบล็อกเชน จากนั้นก็ทำหน้าที่ในการแจกจ่ายสลากกินแบ่งรัฐบาลไปยังตัวแทนจำหน่ายที่มีสิทธิ์ และได้รับจัดสรรโควตาในแต่ละคนได้โดยตรงโดยที่ไม่มีความจำเป็นที่จะต้องมีตัวกลางในการจัดสรรอีกต่อไป ผู้ขายก็จะได้รับตัวเลขแบบสุ่มหรือแบบชุด ตามที่ได้รับจัดสรรเอาไว้อย่างง่ายดาย โดยที่ไม่ต้องไปรับสลากกินแบ่งรัฐบาลแบบกระดาษเลย สำหรับผู้ซื้อก็สามารถที่จะเข้าโมบายแอปพลิเคชันเพื่อที่จะไปค้นหาเลขที่ตัวเองต้องการ เมื่อพบแล้วก็จะทราบว่าใครเป็นผู้ขาย และเมื่อทำการสั่งซื้อเลขสลากกินแบ่งรัฐบาลชุดนั้นผ่านทางโมบายแอปพลิเคชันการชำระเงินให้กับผู้ขาย ด้วยการชำระผ่านระบบพร้อมเพย์ของรัฐบาลแล้วเงินนั้นจะถูกโอนไปทันทียังผู้ขาย โดยที่ระบบจะมีการคำนวณค่าตอบแทนให้กับผู้ขายแบบอัตโนมัติ และนำเงินเข้าบัญชีผู้ขายทันทีซึ่งระบบจะมีการควบคุมราคาซื้อขาย แบบอัตโนมัติ ผู้ซื้อก็ได้รับการยืนยันความเป็นเจ้าของสลากกินแบ่งรัฐบาลหมายเลขนั้น เท่านี้ก็ถือว่าผู้ขายเองก็ไม่ได้เสียประโยชน์อะไรจากเดิม โดยเฉพาะผู้ที่เป็นคนพิการ คนตาบอด ผู้ด้อยโอกาส หากแต่ความเป็นจริงสามารถที่จะออกแบบระบบด้วยเทคโนโลยีบล็อกเชนให้สามารถขายโดยตรงจากสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลไปยังประชาชนได้ อย่างไรก็ดีการกระทำดังกล่าวนั้นก็อาจจะส่งผลต่อผู้ขายในปัจจุบันทำให้ขาดรายได้และก็จะไม่มีอาชีพนี้อีกต่อไป 

สำหรับเรื่องการจัดสรรโควต้านั้นก็ควรมีออกกฎหมายเพื่อพิจารณาผู้มีสิทธิขายอย่างจริงจังและเข้มงวด ผู้ที่เข้ามาสมัครเป็นตัวแทนขายว่าเป็นกลุ่มคนพิการ กลุ่มที่ด้อยโอกาสในการหาเลี้ยงชีวิต และควรจะรวมไปถึงกลุ่มผู้สูงอายุซึ่งในอนาคตจะมีจำนวนมากที่ไม่มีรายได้ต่อไป โดยเฉพาะผู้สูงอย่างที่ไม่มีคนดูแล ซึ่งจะเป็นการลดภาระจากภาครัฐ ดังนั้นรายได้ค่าส่วนแบ่งในการขายสลากกินแบ่งรัฐบาลแบบดิจิทัลก็จะกระจายไปยังกลุ่มคนที่ไม่มีศักยภาพในการหารายได้เทียบเท่ากับบุคคลทั่วไป หากสามารถที่จะจัดสรรให้กับกลุ่มคนกลุ่มนี้ได้อย่างถูกต้อง ก็จะทำให้ลดความเหลื่อมล้ำในสังคมน้อยลง และผมมั่นใจว่าทุกท่านคงสนับสนุนที่จะให้รายได้กับคนกลุ่มนี้ผ่านช่องทางขายสลากกินแบ่งรัฐบาลแบบดิจิทัล

หลาย ๆ ท่านคงสงสัยว่าจะเป็นไปได้เหรอที่จะขายสลากกินแบ่งรัฐบาลในรูปแบบของดิจิทัลได้ทั้งหมดประชาชนทุกคนจะมาซื้อผ่านบนโมบายแอปพลิเคชันได้จริง ในความเป็นจริงนั้นต้องเข้าใจในหลักการของการตลาดด้วยการแบ่งกลุ่มลูกค้าเป้าหมาย หากผู้ซื้อที่เป็นกลุ่มเป้าหมายผู้สูงอายุหรือในกลุ่มกลางคนที่ยังคุ้นชินกับการซื้อสลากกินแบ่งรัฐบาลแบบกระดาษแบบเดิม ภาครัฐก็ยังสามารถที่จะมีการออกสลากกินแบ่งรัฐบาลแบบกระดาษแบบเดิมได้ แต่หากเป็นประชากรที่เป็นคนรุ่นใหม่ที่เกิดมาพร้อมกับเทคโนโลยีและยุคอีคอมเมิร์ซ ก็สามารถที่จะซื้อสลากกินแบ่งรัฐบาลผ่านโมบายแอปพลิเคชัน ซึ่งสามารถยืนยันตนเองด้วยเทคโนโลยีบล็อกเชนในการซื้อขาย และก็สามารถที่จะซื้อขายได้อย่างรวดเร็ว สามารถค้นหาเลขสลากกินแบ่งรัฐบาลแบบดิจิทัลที่ตัวเองต้องการได้โดยที่ไม่จำเป็นจะต้องไปพบกับผู้ขายตัวจริง ระบบดังกล่าวผู้ซื้อยังสามารถค้นหาตัวเลขสลากกินแบ่งรัฐบาลได้จากตัวแทนขายทั่วประเทศ เพราะฉะนั้นจึงทำให้ผู้ซื้อสะดวกและรวดเร็วโดยที่ไม่ต้องไปล่าหาตัวเลขสลากกินแบ่งรัฐบาลที่ต้องการจากหลาย ๆ ผู้ขาย หรือจากหลายแผงขายสลากกินแบ่งรัฐบาล

สิ่งที่สำคัญที่สุดอีกประการหนึ่งก็ คือ ในการตรวจผลสลากกินแบ่งรัฐบาลนั้นเมื่อมีการประกาศผลหมายเลขที่ถูกรางวัลจากสลากกินแบ่งรัฐบาล ระบบเทคโนโลยีบล็อกเชนก็สามารถส่งข้อความแจ้งแสดงความยินดีกับผู้ที่ถูกรางวัลผ่านทางโมบายแอปพลิเคชันให้ผู้ซื้อได้ทราบทันทีว่าหมายเลขสลากกินแบ่งรัฐบาลที่ผู้ซื้อเป็นเจ้าของนั้นได้รับรางวัล ไม่ว่าจะเป็นรางวัลที่หนึ่งรางวัลที่ หรือ รางวัลเลขท้ายสองตัวเลขท้ายสามตัว หรือ สองตัว เป็นต้น และหากผู้ซื้อได้ลงทะเบียนรับเงินระบบพร้อมเพย์ไว้กับแอปพลิเคชันดังกล่าว สำนักงานสลากสามารถจะโอนเงินให้กับผู้ซื้อที่เป็นเจ้าของได้โดยทันทีและไม่มีความจำเป็นใด ๆ ที่จะต้องมีตัวแทนในการไปขึ้นเงินสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล และไม่ต้องมีขั้นตอนใดๆ ในการไปยื่นขอรับเงิน รวมถึงระบบยังสามารถที่จะหักภาษี ณ ที่จ่ายให้กับผู้ที่เป็นเจ้าของ แล้วแบ่งสัดส่วนให้กับกรมสรรพากรโดยทันที

จะเห็นได้ว่าการใช้เทคโนโลยีบล็อกเชนเข้ามาเป็นพื้นฐานในการสร้างโมบายแอปพลิเคชันสำหรับการซื้อขายสลากกินแบ่งรัฐบาลแบบดิจิทัลนั้นสร้างความสะดวกสบายมีประสิทธิภาพให้กับผู้ซื้อและผู้ขาย และลดต้นทุนการผลิตสลากกินแบ่งรัฐบาลแบบกระดาษ ลดขั้นตอนการทำงานของสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาลได้อีกด้วย ประกอบกันทั้งผู้ขายก็ไม่มีความจำเป็นต้องไปเดินเร่ขาย ให้เกิดความลำบาก สร้างความโปร่งใสในการจัดสรรโควตาของการขายสลากกินแบ่งรัฐบาลให้กับผู้ด้อยโอกาส และยื่นยันสิทธิความเป็นเจ้าของได้อย่างชัดเจน

สุดท้ายนี้หลาย ๆ คนอาจจะคิดว่าผู้แต่งอาจจะคิดไม่รอบคอบโดยเฉพาะผู้พิการคนตาบอดจะมีความสามารถในการใช้โมบายแอปพลิเคชันได้อย่างไร ตอนนี้ด้วยความก้าวล้ำในเทคโนโลยีได้มีโมบายแอปพลิเคชันเกิดขึ้นมากมายที่สนับสนุนให้ผู้พิการคนตาบอดสามารถใช้โมบายแอปพลิเคชันได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการใช้เสียงเป็นตัวโต้ตอบระหว่างโมบายแอปพลิเคชันจากผู้ขายที่มีความพิการ คนตาบอด ตัวอย่างเช่น การแจ้งยอดขายและรายได้ที่ได้รับผ่านทางเสียงแทนการดูหน้าจอ เป็นต้น

บทสรุปของการปรับเปลี่ยนวิถีการจำหน่ายสลากกินแบ่งรัฐบาล นอกจากจะทำสามารถทำได้ถูกต้องตามกฎหมายแล้ว สามารถสร้างความโปร่งใสในการจัดจำหน่ายสลากกินแบ่งออกไปให้กับผู้พิการ และผู้ใดโอกาส ผู้ซื้อและผู้ขายมีความสะดวกสบายในการซื้อขาย และการได้รับการจ่ายเงินแล้วรับเงินทันที และการปรับเปลี่ยนในครั้งนี้ผู้แต่งไม่ได้มีวัตถุประสงค์ให้มีการปรับเปลี่ยนโดยทั้งหมด เพียงแค่เริ่มทยอยปรับเปลี่ยนการจำหน่ายสลากกินแบ่งรัฐบาลแบบดิจิทัล กับแบบกระดาษออกเป็นสองกลุ่มตามกลุ่มเป้าหมายของผู้ขายและผู้ซื้อ และหวังเป็นอย่างยิ่งว่าประชาชนทุกคนจะเข้าใจในวัตถุประสงค์อันดีที่จะปรับเปลี่ยนสังคมให้เกิดความสะดวกสบายในการใช้ชีวิตเกิดความโปร่งใสและสามารถช่วยเหลือบุคคลผู้พิการ และผู้ด้อยโอกาสได้อย่างยุติธรรม รวมถึงการขจัดปัญหาความเป็นเจ้าของของสลากกินแบ่งรัฐบาลอีกด้วย

หากท่านผู้อ่านสนใจที่จะศึกษาต่อในเรื่องของเทคโนโลยีบล็อกเชนว่าคืออะไร ทำงานอย่างไร และสามารถนำมาประยุกต์ใช้กับหน่วงานของท่านได้อย่างไร ทางสถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์(นิด้า) ได้จัดให้มีการอบรมเรื่องเทคโนโลยีบล็อกเชนอยู่เป็นประจำ หากท่านใดสนใจที่จะเข้ารับการอบรมสามารถดูได้จากเว็บไซด์ https://goo.gl/fztrLM